Bij het woord improvisatie denken veel mensen meteen aan een podium, acteurs en de angstaanjagende gedachte: ‘Straks moet ik iets grappigs doen voor mijn collega’s.’
Gelukkig is dat niet waar een goede improvisatieworkshop om draait.
Improvisatie gaat veel meer over luisteren, reageren, samenwerken en durven loslaten. Precies daarom werkt improvisatie verrassend goed als teambuilding.
Je hoeft geen acteur te zijn. Je hoeft niet grappig te zijn. En je hoeft al helemaal niet als eerste met je hand in de lucht te staan.
1. Er bestaat niet één juist antwoord
Op het werk zijn we gewend om oplossingen te zoeken. Liefst de juiste. We denken na, maken een plan en proberen fouten te vermijden.
Bij improvisatie werkt dat net even anders.
Tijdens een improvisatieworkshop merk ik dat deelnemers in het begin vaak zoeken naar wat ze zouden moeten doen. Ze willen de oefening goed uitvoeren en vooral niet afgaan.
“Mensen zoeken in het begin vaak naar het juiste antwoord. Maar bij improvisatie is dat er meestal helemaal niet.”
Bij Zonder Script laat ik mensen ervaren dat er niet één correcte manier is om met een situatie om te gaan. Je doet iets met wat er op dat moment gebeurt.
Een onverwachte reactie van een collega, een vreemd idee of iets wat in eerste instantie nergens op lijkt te slaan: het is allemaal materiaal.
En dat is een verrassend bevrijdend principe.
2. Je moet luisteren om verder te kunnen
Je kan bij improvisatie niet alleen bezig zijn met wat jij straks gaat zeggen.
Als je ondertussen al je volgende zin aan het bedenken bent, mis je misschien wat de ander net aangaf.
Improvisatie dwingt je dus om echt aanwezig te zijn. Je luistert, reageert en bouwt verder op wat iemand anders aanbrengt.
En precies daar zit een belangrijke link met samenwerken.
Een improvisatiespel lukt niet wanneer iedereen alleen maar zijn eigen plan uitvoert. Je hebt elkaar nodig om verder te kunnen.
3. Fouten worden materiaal
In het dagelijkse leven proberen we fouten meestal zo snel mogelijk recht te zetten.
Bij improvisatie kan een fout net het begin van iets interessants zijn.
“Perfectionisme is niet zo handig als niemand weet wat er gaat gebeuren.”
Mensen die gewend zijn om eerst goed na te denken en daarna pas te handelen, moeten bij improvisatie soms even schakelen. Dat is op zich geen slechte eigenschap. In veel werksituaties is nadenken natuurlijk bijzonder nuttig.
Maar improvisatie vraagt iets anders:
Ik kijk wat er gebeurt en ik zie wel wat ik ermee kan doen.
Je kan niet alles vooraf controleren of voorspellen. En hoe sneller je dat accepteert, hoe makkelijker het wordt om te reageren.
Wanneer mensen dat beginnen loslaten, verandert er vaak iets. Ze ontspannen meer, reageren sneller en hebben uiteindelijk ook meer plezier.
4. Humor ontstaat zonder dat iemand grappig moet zijn
Een improvisatieworkshop is geen wedstrijdje wie de grappigste collega is.
De humor ontstaat vaak vanzelf uit onverwachte situaties, vreemde combinaties en vooral uit de oprechte reacties van mensen.
Je hoeft dus geen grappen te kunnen vertellen.
“Ik vind het net interessant wanneer mensen ontdekken dat ze helemaal niet grappig hoeven te zijn om humor te creëren.”
Een spontane reactie kan veel grappiger zijn dan een zorgvuldig voorbereide grap.
En soms is net degene die vooraf zegt ‘Ik ben echt niet grappig’ degene die de hele groep aan het lachen krijgt.
Niet omdat die persoon plots comedian is geworden, maar omdat een authentieke reactie vaak veel meer doet dan iets dat je probeert te forceren.
5. Maar wat met introverte of verlegen deelnemers?
Niet iedereen staat te springen om voor een groep te improviseren.
En dat hoeft ook niet.
Een goede improvisatieworkshop gooit mensen niet meteen in het diepe. Bij Zonder Script bouw ik de oefeningen geleidelijk op. Eerst eenvoudige opdrachten in groep, daarna kan er wat meer uitdaging komen.
“Ik wil niet dat iemand achteraf denkt: dit was verschrikkelijk, nooit meer.”
Daarom kijk ik naar de groep die voor me staat. Wie zit er voor mij? Hoe reageren mensen? Waar ligt de drempel?
Niet iedereen hoeft op exact dezelfde manier mee te doen. Het doel is ook niet om introverte mensen om te vormen tot extraverte mensen.
Ik wil vooral dat mensen merken dat ze vaak meer kunnen dan ze vooraf dachten.
En dat ze daar misschien nog plezier aan beleven ook.
6. Je ziet collega’s op een andere manier
Op het werk kennen we elkaar vaak vanuit een bepaalde rol.
De planner. De stille. De grappenmaker. De collega die altijd alles geregeld krijgt.
Tijdens improvisatie vallen die rollen even wat meer weg.
Je ziet mensen reageren in situaties waarin ze normaal niet terechtkomen. De stille collega blijkt misschien verrassend creatief. De persoon die alles graag onder controle heeft, blijkt prima te kunnen omgaan met het onverwachte.
“Wat ik leuk vind aan improvisatie is dat je mensen even buiten hun gebruikelijke rol ziet.”
Je leert elkaar niet noodzakelijk kennen door diep persoonlijke verhalen te vertellen.
Soms is het al genoeg om elkaar eens op een totaal andere manier bezig te zien.
7. Improvisatie gaat uiteindelijk over vertrouwen
Je hoeft het niet allemaal alleen te bedenken.
Iemand geeft je iets. Jij bouwt daarop verder. De volgende persoon neemt het over.
Dat vraagt vertrouwen in elkaar, maar ook vertrouwen in het proces.
Niet:
Ik moet weten waar dit naartoe gaat.
Wel:
Ik kijk wat er gebeurt en reageer daarop.
“Voor mij gaat improvisatie niet over controle verliezen. Het gaat over leren vertrouwen op wat er wél is.”
Je hoeft niet altijd op voorhand te weten wat het eindresultaat wordt.
Je kan ook gewoon beginnen, luisteren naar wat er komt en van daaruit verdergaan.
Dat is niet alleen nuttig op een podium.
8. Waarom ik Zonder Script heb gemaakt
Ik hou van improvisatie omdat de leukste momenten niet altijd de momenten zijn die je vooraf bedenkt.
Op een podium kan je een scène voorbereiden, maar het is vaak net die onverwachte reactie die een moment bijzonder maakt.
In veel werksituaties zijn we gewend om te plannen, structureren en voorspellen. Dat is nuttig. Tot er iets gebeurt dat niet in het plan stond.
Dan wordt het interessant.
“Met Zonder Script wilde ik die ruimte creëren: even uit vaste patronen stappen en ontdekken wat er gebeurt wanneer je het script loslaat.”
Niet om van collega’s acteurs te maken.
Niet om iedereen extravert te maken.
En ook niet om de zoveelste ‘leuke workshop’ af te vinken.
Wel om samen iets te beleven, te experimenteren, naar elkaar te luisteren en te ontdekken hoeveel er kan ontstaan wanneer je niet alles vooraf probeert vast te leggen.
Dat is ook waarom ik het graag geef. Je weet nooit helemaal op voorhand wat er uit een groep komt.
En net dat maakt improvisatie zo leuk.
9. Is improvisatie geschikt als teambuilding?
Improvisatie kan een verrassend goede vorm van teambuilding zijn voor bedrijven.
Je oefent er op een speelse manier vaardigheden mee die ook in samenwerking belangrijk zijn: luisteren, reageren, flexibel omgaan met onverwachte situaties en voortbouwen op ideeën van anderen.
Tegelijk blijft het een activiteit.
Je komt niet naar een improvisatieworkshop om een halve dag naar een PowerPoint te kijken over samenwerking.
Je komt om samen iets leuks te doen.
En ondertussen ontdek je dat je eigenlijk veel meer aan het oefenen bent.
“Dat vind ik misschien wel het mooiste aan improvisatie als teambuilding: mensen komen voor de ervaring, maar nemen vaak veel meer mee dan ze op voorhand verwachten.”
Geen perfecte antwoorden. Geen ingestudeerde rollen. Gewoon kijken wat er gebeurt, luisteren naar elkaar en ermee verdergaan.
Soms is dat precies wat een team nodig heeft.